सुट्या मसाल्यांच्या विक्रीवर बंदी; कोकणातील मालवणी मसाला व्यवसायासमोर नवे आव्हान!

 Maharashtra FDA Loose Spice Ban: Impact on Malvani Masala Businesses in

पारंपरिक घरगुती व्यवसायाला पॅकिंगचे बंधन; छोट्या उत्पादकांचा खर्च वाढण्याची शक्यता, मात्र दर्जा आणि विश्वासार्हतेला मिळू शकते बळ

महाराष्ट्राच्या अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) १५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मसाल्यांचे उत्पादन, प्रक्रिया, साठवणूक आणि विक्री यासंदर्भात नवे सर्वसमावेशक निर्देश जारी केले आहेत. सुट्या मसाला पावडर आणि मिश्र मसाल्यांची विक्री रोखून उत्पादनाच्या ठिकाणीच योग्य पॅकिंग व सीलबंद पाकिटांतून विक्री करण्यावर भर देण्यात आला आहे. अन्नातील भेसळ रोखणे, स्वच्छता राखणे आणि उत्पादनाचा स्रोत शोधता येणे हा या निर्णयाचा उद्देश आहे.

या निर्णयाचा परिणाम कोकणातील, विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पारंपरिक मालवणी मसाला उद्योगावर कसा होणार? घरगुती पद्धतीने मसाले तयार करून किराणा दुकानांना पुरवणारे उत्पादक, स्थानिक बाजारात सुटे मसाले विकणारे व्यापारी आणि छोट्या प्रमाणात व्यवसाय करणाऱ्या महिला बचतगटांसमोर आता पॅकिंग, लेबलिंग आणि अन्नसुरक्षा नियमांचे पालन करण्याचे आव्हान उभे राहू शकते.

घरगुती मालवणी मसाल्यांच्या विक्रीचे स्वरूप बदलणार?

मालवणी मसाला ही केवळ खाद्यपदार्थांची व्यावसायिक वस्तू नसून कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीची ओळख आहे. लाल मिरची, धणे, मिरी, लवंग, दालचिनी, हळद आणि इतर मसाल्यांचे योग्य प्रमाणात मिश्रण करून तयार होणाऱ्या या मसाल्याला स्थानिक बाजारपेठेसह पर्यटकांमध्येही मागणी असते. अनेक लहान उत्पादक घरगुती पद्धतीने मसाले तयार करून ते थेट ग्राहकांना किंवा किराणा दुकानांमधून विकतात.

नव्या नियमांनुसार मसाला पावडर आणि मिश्र मसाले सुटे न विकता योग्य प्रकारे पॅक करून सीलबंद स्वरूपात विकावे लागणार आहेत. त्यामुळे ग्राहकांनी दुकानातून आपल्या गरजेनुसार १०० किंवा २५० ग्रॅम सुटा माल घेण्याची पद्धत बदलू शकते. छोट्या उत्पादकांना वजनानुसार पॅकिंग, सीलिंग, लेबल छपाई आणि साठवणुकीची व्यवस्था करावी लागण्याची शक्यता आहे.

छोट्या उत्पादकांसमोर कोणती आव्हाने?

• उत्पादन खर्चात वाढ: पाकिटे, सीलिंग मशीन, लेबलिंग आणि स्वच्छ साठवणुकीसाठी अतिरिक्त खर्च होऊ शकतो.

• परवाना आणि नोंदणी: व्यवसायाच्या स्वरूपानुसार वैध FSSAI परवाना किंवा नोंदणी आवश्यक राहील.

• विक्री व्यवस्थेत बदल: किराणा दुकाने, आठवडी बाजार आणि थेट ग्राहकांना मसाले पुरवणाऱ्या विक्रेत्यांना विक्रीची पद्धत बदलावी लागू शकते.

• ग्राहकांच्या खरेदीवर परिणाम: ठरावीक वजनाच्या पाकिटांमुळे ग्राहकांना हवी तेवढीच मात्रा खरेदी करण्याचा पर्याय मर्यादित होऊ शकतो.

• बाजारपेठेची नवी संधी: आकर्षक पॅकिंग, उत्पादनाची माहिती आणि ब्रँडिंगमुळे मालवणी मसाल्यांना राज्याबाहेरील बाजारपेठेत पोहोचवण्याची संधीही मिळू शकते.

ही संभाव्य आव्हाने आणि संधी आहेत. त्यांचा प्रत्यक्ष परिणाम प्रत्येक उत्पादकाचा व्यवसाय, उत्पादनाचे प्रमाण आणि विक्रीच्या पद्धतीवर अवलंबून असेल.

गुणवत्ता, स्वच्छता आणि पारदर्शकतेवर भर

नव्या निर्देशांनुसार मसाले तयार करणाऱ्या आणि विकणाऱ्या व्यावसायिकांना स्वच्छता, योग्य साठवणूक आणि उत्पादनाच्या मागोव्यासाठी आवश्यक नोंदी ठेवाव्या लागतील. मसाल्यांच्या पाकिटांवर उत्पादनाचे नाव, घटक पदार्थ, उत्पादकाचा तपशील, FSSAI क्रमांक, बॅच क्रमांक आणि लागू दिनांकाची माहिती नमूद करणे आवश्यक आहे. प्रतिबंधित कृत्रिम रंग, विटांची भुकटी, खडू, लाकडाचा भुसा यांसारख्या पदार्थांच्या भेसळीवरही कारवाई होणार आहे.

मालवणी मसाल्याची खरी ओळख त्याच्या चवीत, सुगंधात आणि पारंपरिक कृतीत आहे. त्यामुळे नियमांचे पालन करताना या वैशिष्ट्यांचे जतन करणे उत्पादकांसाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.

शासनाकडून छोट्या व्यावसायिकांना मार्गदर्शन मिळणार का?

या निर्णयाच्या पार्श्वभूमीवर सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मसाला उत्पादकांना काही प्रश्नांची उत्तरे मिळणे महत्त्वाचे आहे. घरगुती उद्योगांसाठी पॅकिंग आणि लेबलिंगची व्यवस्था उभी करण्यासाठी मार्गदर्शन उपलब्ध होणार का? सूक्ष्म उत्पादकांना परवाना किंवा नोंदणी प्रक्रियेबाबत मदत मिळणार का? स्थानिक महिला बचतगट आणि लघुउद्योजकांसाठी सामूहिक पॅकिंग केंद्रांची व्यवस्था करता येईल का?

या प्रश्नांवर प्रशासन, मसाला उत्पादक आणि व्यापारी संघटनांमध्ये चर्चा झाल्यास नियमांचे पालन करणे अधिक सोपे होऊ शकते.

दरम्यान, महत्त्वाची बाब म्हणजे ही केवळ सुट्या मसाल्यांच्या विक्रीपुरती मर्यादित बाब नाही. उत्पादनापासून पॅकिंग, साठवणूक आणि विक्रीपर्यंत संपूर्ण व्यवसाय साखळीला हे निर्देश लागू आहेत. त्यामुळे मालवणी मसाला उद्योगातील छोट्या व्यावसायिकांनी अधिकृत आदेशातील लागू तरतुदी तपासून त्यानुसार तयारी करणे आवश्यक आहे.

Maharashtra FDA’s new spice regulations require proper packaging and sealing of spice powders. Here is how the rules may affect traditional Malvani masala makers, small businesses and retailers in Sindhudurg’s Konkan region.