वेंगुर्ल्यात देशातील पहिले बहुप्रजातीय मत्स्यबीज केंद्र; २२.२४ कोटींचा प्रकल्प

 

मंत्री नितेश राणे यांच्या हस्ते उभादांडा येथे भूमिपूजन; वर्षभरात प्रकल्प सुरू करण्याचे उद्दिष्ट

सिंधुदुर्ग (प्रतिनिधी) : कोकणातील मत्स्यव्यवसायाला नवी दिशा देण्याच्या दृष्टीने वेंगुर्ला तालुक्यातील उभादांडा येथे देशातील पहिले बहुप्रजातीय मत्स्यबीज उत्पादन केंद्र उभारण्यात येणार आहे. २२.२४ कोटी रुपये खर्चाच्या या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचे भूमिपूजन राज्याचे मत्स्यव्यवसाय व बंदरे विकासमंत्री तथा सिंधुदुर्गचे पालकमंत्री नितेश राणे यांच्या हस्ते गुरुवारी, १६ ऑक्टोबर रोजी करण्यात आले. हा प्रकल्प कोकण आणि सिंधुदुर्गच्या आर्थिक समृद्धीचा मार्ग खुला करणारा ठरेल, असा विश्वास राणे यांनी व्यक्त केला.

या प्रकल्पामुळे मत्स्यबीज उत्पादनाला चालना मिळण्याबरोबरच स्थानिक मच्छिमार, युवक आणि महिला बचत गटांसाठी रोजगार व व्यवसायाच्या नव्या संधी निर्माण होण्याची अपेक्षा आहे. प्रकल्पाचे काम एका वर्षाच्या आत पूर्ण करून पुढील वर्षी १५ ऑक्टोबरपर्यंत तो सुरू करण्याचे निर्देश देण्यात आल्याची माहिती यावेळी देण्यात आली.

महाराष्ट्राच्या मत्स्यव्यवसायाला बळ देण्याचा प्रयत्न

मत्स्य उत्पादन आणि त्यातून मिळणाऱ्या उत्पन्नाच्या बाबतीत आंध्र प्रदेश आघाडीवर असल्याचा उल्लेख करत राणे यांनी महाराष्ट्रातील मत्स्यव्यवसायाला अधिक सक्षम करण्याची गरज अधोरेखित केली. त्यांच्या माहितीनुसार, आंध्र प्रदेशात वार्षिक ५५ लाख ३९ हजार टन मत्स्य उत्पादन होते, तर महाराष्ट्राचे उत्पादन ७ लाख ४३ हजार टन आहे.

महाराष्ट्रातील मच्छिमारांना आर्थिक पाठबळ मिळावे आणि त्यांना राष्ट्रीय तसेच जागतिक बाजारपेठेत स्पर्धा करता यावी, यासाठी राज्य सरकारने मत्स्यव्यवसायाला कृषीचा दर्जा दिला आहे. त्यामुळे मच्छिमारांना बँका आणि वित्तीय संस्थांकडून कर्ज व आर्थिक मदत मिळवण्याचा मार्ग सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. तसेच राज्यात मुख्यमंत्री मत्स्य संपदा योजना लागू करण्यात आल्याचेही त्यांनी सांगितले.

मत्स्य कचऱ्यापासून मूल्यवर्धित उत्पादनांची निर्मिती

या प्रकल्पाच्या माध्यमातून केवळ मत्स्यबीज उत्पादनावरच नव्हे, तर मत्स्यप्रक्रियेतून निर्माण होणाऱ्या टाकाऊ पदार्थांच्या मूल्यवर्धनावरही भर देण्यात येणार आहे. मासे आणि कोळंबीवरील प्रक्रियेदरम्यान निर्माण होणाऱ्या अवशेषांपासून सौंदर्यप्रसाधन उद्योगात वापरले जाणारे 'कोलाजेन' तयार करण्याची क्षमता असल्याचे राणे यांनी नमूद केले.

मत्स्य कचऱ्याचा व्यावसायिक वापर केल्यास त्यातून नवीन उद्योग उभे राहू शकतात आणि स्थानिकांना उत्पन्नाचे अतिरिक्त स्रोत उपलब्ध होऊ शकतात. त्यामुळे मत्स्यव्यवसायाशी संबंधित मूल्यवर्धित उद्योगांना प्रोत्साहन देण्याची भूमिका त्यांनी मांडली.

स्थानिक युवक, मच्छिमार आणि बचत गटांना संधी

सिंधुदुर्गातील युवकांना रोजगारासाठी जिल्ह्याबाहेर स्थलांतर करावे लागू नये, यासाठी मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन आणि कृषी क्षेत्रांच्या माध्यमातून स्थानिक रोजगारनिर्मितीवर भर दिला जात असल्याचे राणे यांनी सांगितले. बहुप्रजातीय मत्स्यबीज केंद्रामुळे दर्जेदार मत्स्यबीज उपलब्ध होण्यास मदत होईल. त्यातून मत्स्यशेतीला चालना मिळून मत्स्य उत्पादक आणि महिला बचत गटांसाठी आर्थिक संधी निर्माण होऊ शकतात.

या प्रकल्पात जिताडा प्रकारातील एक कोटी मत्स्यबीज शास्त्रोक्त पद्धतीने तयार करण्याचे उद्दिष्ट असल्याची माहिती अतिरिक्त मत्स्यव्यवसाय आयुक्त महेश देवरे यांनी दिली. जैवसुरक्षेचे निकष पाळून उत्पादन आणि संवर्धन प्रक्रिया राबवली जाणार असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.

शास्त्रज्ञ पंकज पाटील यांनी पिंजरा पद्धतीसह नैसर्गिक प्रक्रियेद्वारे मत्स्यबीज संवर्धन करण्याची माहिती दिली. मत्स्य उत्पादक आणि बचत गटांची साखळी निर्माण करून मत्स्यशेतीसाठी दर्जेदार बीज उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन असल्याचे त्यांनी सांगितले.

पर्यावरण संवर्धनावरही भर

या प्रकल्पाचा लाभ कोकणातील अधिकाधिक मच्छिमारांना मिळावा, यासाठी मत्स्य विभाग आणि कांदळवन विभाग समन्वयाने काम करतील, असे दक्षिण कोकण विभागाच्या विभागीय वन अधिकारी कांचन पवार यांनी सांगितले. मत्स्यव्यवसायाचा विकास करताना पर्यावरण संवर्धन आणि जैवसुरक्षेची काळजी घेणे आवश्यक असल्याचेही त्यांनी अधोरेखित केले.

जिल्हा परिषद अध्यक्ष प्रमोद कामत यांनी हा प्रकल्प रोजगारनिर्मिती आणि आर्थिक विकासासाठी महत्त्वाचा ठरेल, असे मत व्यक्त केले. जिल्हाधिकारी तृप्ती धोडमिसे यांनी जिल्ह्यात देशातील पहिले बहुप्रजातीय मत्स्यबीज उत्पादन केंद्र उभारले जात असल्याबद्दल आनंद व्यक्त केला. प्रकल्पाचे काम दर्जेदार आणि निर्धारित वेळेत पूर्ण केले जाईल, अशी ग्वाही मत्स्यव्यवसाय आयुक्त भानुदास पालवे यांनी दिली.

या भूमिपूजन कार्यक्रमाला जिल्हा परिषद अध्यक्ष प्रमोद कामत, जिल्हाधिकारी तृप्ती धोडमिसे, मत्स्यव्यवसाय आयुक्त भानुदास पालवे, वेंगुर्ला पंचायत समितीचे सभापती शंकर घारे, सरपंच नीलेश चमणकर, सिंधुदुर्ग जिल्हा बँकेचे अध्यक्ष मनीष दळवी, अतिरिक्त मत्स्यव्यवसाय आयुक्त महेश देवरे, विभागीय वन अधिकारी कांचन पवार, शास्त्रज्ञ पंकज पाटील, सहआयुक्त नागनाथ भादुले आणि सहायक आयुक्त मत्स्यव्यवसाय सागर कुवसेकर यांच्यासह अन्य अधिकारी उपस्थित होते.

उभादांडा येथे उभारण्यात येणारे हे केंद्र प्रत्यक्षात सुरू झाल्यानंतर मत्स्यबीज उत्पादन, मत्स्यशेती आणि त्यावर आधारित उद्योगांना कितपत चालना मिळते, यावर या प्रकल्पाच्या आर्थिक परिणामकारकतेचे चित्र स्पष्ट होणार आहे.